Poesie di Ermanno Rovatti
______________________________
DÔ CÀMBRI E CUSÈINA
______________________________
A gh' è di dè, Papà, ch'a-m vìn in mèint
quand t'ér che zò insàm a tótt nuèter
e a stèven abasta strécch in d'un appartamèint
éd dô cambri e cusèina e po'... gnìnt èter.
I éren cèr i gióren ch'a té vdìva
per la tô prèsia ed córrer sèimper via
e mè a gh restèva mèl anch s'a savìva
ch'ét gh ìv un sól pensér: la tô famìa.
Adèss che t'é sparì dòp l'ultma svòlta,
sèimper piò spàss té-m tóren a catèr
e a vrév dmandèr al Sgnór, ch'a spér ch'a-m scólta,
s'a pséssen, anch per pòch, tótt quant turnèr
in chél dô cambri e cusèina d'óna vòlta
dove ogni gióren a-t stèva ad aspetèr.
______________________________
A VRÉV
______________________________
A vrév éser ancàrra cuntèint
cum'a-i-éra cuntèint una vòlta
quand da piccol un gnint a-m bastèva
per a-n psér aspetèrem de piò.
A vrév éser ancàrra cuntèint
come él strall chél ricàmen al zél,
come l'acqua cla canta in di fòs
e al silèinzi dunê da la nòt.
Ma la pólvra dal tèimp la-n perdòuna
e la cuacia tótt quall ch'a gh'è ed bèl,
i ricòrd, él sperànzi, i sucès,
l'amicézzia, l'amór, gli illusiòun.
Se po' a dagh un'ucèda a l'indrê
a-n vád èter che gli ámbri di gióren
chi én stê bê, ma che adès i sé sbrìslen
come sabia cla blésga tra i dî.
E' "A vrév éser ancàrra cuntèint"
égli én sól del paròli lughèdi
in dla la scatla di gran desidéri
cla s'è srèda e la-n s'véra mai piò.
______________________________
ISTÊ
______________________________
Un dopmezdè d'istê
Cun un gran sól e chèld.
Per la strèda nisùn
a guastèr al silèinzi
d'un mand abandunê.
Él fnèstri strécchi
per la gran calùra
él lóghen chi
a-n vól váder
né sintir piò gnint.
L'ámbra svuièda,
che a fadìga a s'vád,
la màcia i mur
sèinza purtèr al frasch
d 'na premavéra luntàna.
E po' a riva la sìra
E l'ambra la-n n'è piò 'na macia,
ma un tabàr négher
cal quacia al chèld e i pensér
dal giòren cl'è finî.
______________________________
A SRÉV BÈL
______________________________
A gh è di dè ch'a pèins
cum'a srév bèl
alvères la matèina
sèinza un pensér in tèsta.
E sèint'r al vèint ch'al s'céffla
in mèz ai èlber, apèina tint
dal vérd dla premavéra.
E vád'r un ragazól
ch'al réd ai bès
dla mama.
E guardèr un vól d'usê,
imberiègh ed libertê,
sfrumblèr a langh al zél.
E nascàndres in dl'illusiòun
che la felizitê la-n finéssa mai.
A srév bèl
avér vóia ed zughèr come 'na vòlta,
ed vlér bèin,
ed fidères dal mand,
e turner a sintìr d'intórna
la musica di insànni ormai finî.
A srév bèl, quèsi un miràcol,
se quall ch'a m'è gnû ed dir
a-n fóssa sól 'na fòla,
fióla dla fantasìa,
ma 'na brisla, alzéra come un suspìr,
'na brisla ed realtê.
______________________________
A-I-HO MÉSS IN FÁSSA I SCUR
______________________________
A-i-ho méss in fássa i scur dla vétta mia
e dal sipàri d'òrba intórna a mè calê
è gnû fóra i fantèsma ed 'na stagiòun luntana
ad arcurdèrem quall cl'è ormai pasê.
I amìgh 'd 'na vòlta i m'én gnû incòuntra
cun la solita vóia d' alegrìa,
in cumpagnia ed chi èter che adès i van a spas
per i giardèin d'un mánd che nisùn sa in d'al sia.
Un pòch piò in là, in un cantòun, sèinza dir gninta,
a gh'éra anch qualla 'd 'na gran bèla storia
ch'a-i-avìva cherdû ed mulèr sèinza rimpiant
e che inveci l'è chè, inciuldèda in dla memoria.
E po' i mê vèc', restê cumpagn a quand
a stèven in chél "dô cambri e cusèina e po' gnint èter",
ma chél sembrèven un paradis perfèt,
fat apòsta ed misura per nuèter.
Ma perché po' pensèr a quall ch'a-n pól turnèr?
a-n srév méi i ricòrd fèri sparìr
e lughères in dl'illusiòun che quèl ed bèl
ed nóv, ed misteriós al pòsa ancára gnir?
E cuntintères dla fragilitê d'un insánni
cal svanéss come nèbia in 'na pruméssa ed sól,
lasánd che la granèda magica dal tèimp
la spàza via in prèsia quall cla vól.
A srév come turnèr a nàser n'ètra vòlta
e viver n'esistèinza ed fantasia,
inutil da zerchèr. E l'è per quast
ch'a-i-ho méss in fássa i scur dla vétta mia.
______________________________
AL PÓTT
______________________________
'Na matèina d'un gióren ch' a piuvìva,
mèinter a-i-éra adrê a fèrem al cafè,
a m'è rivê 'na làttra cla-m furnìva
in quàter righi cla nutézia chè:
"Informiamo la Vostra Signorìa
che ci sarà un concorso dialettale.
'Ci scrivi' dunque una 'povesìa'
di sentimento e con un bel finale".
Scréver del poesìi? Ma chè a sé schérza!
Mo' na ciuchèda acsè l'è propria bòuna !
Mè ch'a-i-ho fat fadìga a fèr la térza
e pò, ménga per dir, cun la patòuna.
E non so cosa poi mi capitasse.
Fu come un tarlo che mi 'rodette' dentro
e dissi: «Se qualcuno mi aiutasse,
potrebbe darsi che facessi centro».
Sàtta da mè a gh sta una sgnurèina,
piuttosto stagionata, a éser cèr,
ch'a incòunter per él schèli la matèina,
quand la va a fèr la spésa dal furnèr.
La-m fèva di sorìs, sol ch'la me vdéssa,
ch'a gh caschèva d'in bàcca la dintéra.
I gìven ch'l'éra una professoressa
ed bèli làttri, e a crád ch'a fóssa véra.
'Na vòlta ch'l'iva purtê al gat
a fèr la péssa zò in dal curtìl,
a gh rivê adrê e a gh cunté al fat,
e lê la-m gé, cun un suspìr sutìl:
«Mo' vuol che non 'ci facci' un piacerino
a questo bel signor che mi diletta,
'venghi questa bassóra', per un bicchierino
e insiem troviamo il 'cô della sgavetta'».
Tótta cla mlèina la-m mité in suspèt,
ma, dato ch'a-n savìva cuma fèr,
anch, se per dirla s'cèta, a-m fèva efèt,
a la bassóra a l'andé a catèr.
A pèina dèinter, a resté a bàcca avérta:
a gh' éra pianti e fiór in di cantòun,
la tèvla éd ròba fina l'iva cuérta,
e mè a dmandé: «Sé spósa un quelchidòun ?» ?".
E lê la fé: «No.. oggi no, questa...è una finta»,
però, se lei volesse...in un domani..."
«A-i-ho bèle capî, la-n dégga gninta»
e a ciapé l'óss con tutte due le mani.
Cla spoderèda, cal quèder da cusèina,
sèinza ch'a-m spiéga tant, a î capî,
l'éra persuèsa éd dèrem 'na manèina,
ma in cambi... la zerchèva éd tôr marî.
Così ho giurato éd stèr luntàn per sèimper
da ogni cuncórs ch'i m'invidéss'n a fèr,
i n'én che tràpli e mè a-n gh casch piò dèinter
perchè son putto e pótt a vói restèr.
______________________________
SAN PÉDER
______________________________
Dal dè che dèintr'in césa i-m fén batzèr
i giór'n i s'én cambiê in 'na móccia d'an
e a-m sàmbra quèsi éd sèinter s'ciucarlèr
él cèvi che San Péder al tin in man.
L'è stê come s'al géssa: «A m'è in d'avìs
ch'a sia gnû l'óra t'ét tógga d'in di pè».
E mè: «I én sól i bòun ch'ét pòrt in Paradìs,
dòunca éd sicùr té-n pô pensèr a mè».
...Zért che s'a fóssa óra éd vultèr galòun....!
...Ma no, égli én stòri che nisùn ascólta,
l'è tótta fantasìa, l'è stèda un' impressiòun!
«Sé..ma..cal s'ciucarlamèint, cusa srà-l stê?»
«Ah!, al srà stê un baròz, éd quî 'd 'na vòlta,
cun 'na róda imberlèda, in gìr per la zitê».
______________________________
INSÁNNI
______________________________
A-m sun sugnê stanòt
d'éser destés in dl'érba,
atach a un fòs
da l'acqua cèra, cèra
cum'a sé vdìva un tèimp.
A gh' ìva i òc' in fassa
e a parìva
ch'a-n penséssa piò a gninta
e piò a nisùn.
E invéci in cal silèinzi
ch'a gh' éra tótt dintóren
a-m turnèva in memoria,
pòch per vòlta,
quall ch'éra stê
e cl'éra ormài finî.
E quall ch'a vlìva fèr
e che, per pòca vóia o per fadìga,
al s'éra cuért éd pólvra
e po' svanî.
E l'acqua cla saltèva in mèz ai sàs
la parìva la vós d'un quelchidùn
ch'a-m vrìva al lébber e al gìva:
«Perchè cla vòlta là
té-n n'è brisa vlû fèr...o dir...
o t'è fat finta éd gninta...?
Forsi perché a nisùn 'gh suvgnéssa
de dmandèret un piaser
o anch sol 'na parola bòuna?
L'éra la tô manéra
de scanzler't i pensér,
i afán, i despiasér
sèinza mai tgnir da còunt
chi psiva anch sól 'na volta
avér bisègn ed tè»
E l'è sucès acsè
che, quèsi sèinza adèrmen,
a fèva svélt i còunt
cun tótta la mê vétta.
E i còunt, anch s'i sembrèven scrétt
da 'na man ch'la termèva per l'etê,
i descurìven cèr,
e i gìven che quall ch'a ìva avû
l'éra piò éd quall che, in cambi, a ìva dê.
E po' a-m sun desdê,
prèma cun un pensér éd cólpa
e po' quèsi ridànd,
perchè tótt quall che adèsa a-i-ho cuntê
a-n n'éra stê gnint èter che un insànni.
...Ma ére-l stê dabòun sól un insànni?
______________________________
S' TÉ T' IMBÀT
______________________________
S'té t'imbàt 'na matèina apèina alvê,
a guardèr al zél, dòp 'na giurnèda éd vèint,
t'al vád pulî e lustrê
come se i ànzel
i avéssen sól finî éd spazèr la cà.
Té-n catarév 'na nóvla gnanch s't'la paghéssa
cun l'òr dal mand intér.
E t'ét fér'm incantê a guardèr per aria
quèsi ét vléssa dvintèr
una pèrt éd cal zél cl'è éd sóvra a tè.
Po' a langh a la giurnèda, un sóppi éd vèint al basta
perché nóvli négri él s'amóccen
a spurchèr cal pulî ch'a gh'éra préma.
E alóra, a tèsta bàsa, ét tir éd lànga,
pensànd che al bèl al dura pòch e gnint.
S'té t'imbàt a pensèr a la tô vétta,
a-n t'è ménga in d'avìs
cla-n sia brìsa divérsa da cal zél?
Infàti quand t'la guèrd, coi òc' d'un ragazól
La-t pèr come 'na rósa apèina nèda.
Ma al tèimp al córr
e cun al tèimp, ch'a-n n'ha pietê éd nisùn,
anch él rósi piò bèli él dvèinten pàsi
e a-n rèsta èter che cazèrli via.
S'té t'imbàt a pensèr a tótt sti quê,
a-n n'è po' ménga al chès t'ét tira zò.
In fin di còunt
ch'al vláma o ch'al n'al vláma
él strèdi éd tótt él dvèinten óna sól
e per dedlè l'andrà a finìr
che un gióren
sumèr e dutór, a gh pasarám insám.
______________________________
AL MÊ PUTÈIN GABRIELE
______________________________
A gh'è un èlber
in facia a la mê fnèstra
cal s'asumìglia tant a nuèter dû :
l' è come tè i gior'n éd premavéra,
e come mè se invéci al pérd él fói.
L'è drétt, slanzê,
e quand l'è tótt fiurî,
al pèr un pnèl per piturèr al zél.
Ma in bas, a vin fóra da la téra
dél raìsi arvuièdi e carghi éd móffa
che-m fan pensèr a mè.
Ma cus'impòrta
s'a-m basta po' guardèret
per descurdèrem d'éser quall ch'a sun
e arvisèr'm a tè.
E se 'na nóvla
la cuàcia i mê pensér,
'na tô paròla, un saltèin, un rédder
i én come al vèint ch'al spàza al temporèl.
E s'a sun stóff,
ma ét vô ch'a zóga tégh,
a drézz subétt la tèsta
cum'a fa la lusértla in premavéra.
E quand tè-m córr incòuntra
a braz avért,
l'è come s'té-m dunéssa
al mand intér.
E se al tèimp
al gh'ha sèimper 'na gran prèsia
éd córrer via
per mè al s'è fermê
e a pòs sól dìret:
«Grazie per tótt i an che t'm'è scanzlê d'adòs
e per avérem fat cumpagn a tè».
______________________________
GHITANÈIN
______________________________
Ghitanèin l'éra un pòv'r umarèl
ch'a-n gh'avìva né cà, né suldòun,
al campèva a spés dla surèla,
la Clorinda, inferméra in pensiòun.
I gh' avìven tótt dû 'na tendèinza:
la Clorinda i nómer dal lòt
e Ghitàn al pasèva al sô tèimp
a ciucèr al lambrósch a baslòt.
'Na basóra la fé la Clorinda:
«Va a zughèrem al lòt, Ghitanèin,
chè a gh' è i nómer e quist i én i sòld,
dai mo' sgàget ch'a-n sèra al butghèin!»
A pasé piò d'un més da cla vòlta
che Ghitàn l'andé a fèr la zughèda.
lò e la Clòri i éren sparî,
chissà mai cuma l'éra po' andèda!
'Na matèina Ghitàn al s'fé váder,
un òc' négher damàn dal carbòun,
al gh'avìva la testa fasèda,
e al girèva pugê a un bastòun.
«Mo', Ghitàn, cus'ì-v fat? s'è sucès?».
«Lasê stèr, a-n mé gìdi piò gninta,
l'èter dè a casché per él schèl»,
ma a sé vdìva ch'al fèva per finta.
E po' dòp, pian, pianèin, pòch per vòlta,
a gné fóra la gran veritê:
tótt i nómer dla Clòri i éren gnû,
ma Ghitàn a-n n'i avìva zughê.
Meint'r infàti ch'l'andèva al butghèin,
l'éra stóff, l'ìva sê; n'agonìa,
e per quast tótt i sòld dla surèla
al li bvé a un tavlèin dl'ustarìa.
Quand la Clori la gné a saver
ch'a-n gh srév stê la sô vincita al lot
la ciapé Ghitanèin per i straz
e zò s'ciaf e stanghèdi e cazòt.
L'al sbaté quindi fóra d'in cà
e Ghitan, ch'a-n sembrèva piò lò,
a-n capìva cus'l'ìva po' fat
a sughèr 'na butìglia de piò.
______________________________
LA FARMACÉSTA
______________________________
Ghitanèin l'è inamurê
ed 'na bèla farmacésta
e, per finta, al s'dà malê
per dmandèregh ch'al l'assésta:
«Duturássa, a gh'ho al ferdór,
la-n gh'avrév da dèrem quel?
In d'un znòc' a gh'ho un dulór
e anch la testa la-m fa mèl.
Una fétta a gh'ho in dla schèina,
la caviglia s' è inchiodata,
per na spala birichèina,
gh'ha-la ménga una pomata?»
La fó pròunta la "sentenza":
«Lei ha i guai di un centenario.
Si rivolga, con urgenza,
al signor veterinario».
Acsè, còlt a la spruvésta,
Ghitanèin, inviperî,
al mulé la farmacésta
perché ormai...l'era guarî.
______________________________
AL CAGNULÈIN
______________________________
Ghitanèin l'è inamurê
ed 'na bianda dal térz pian
che l'incòuntra la matèina
quand la porta a spas al can.
L'éra andèda, col sô can,
l'èter dè a fer la spésa
e l'è gnuda po' vers cà
cun 'na sporta granda e pésa.
Ghitanèin cal gh stèva adrê,
vést ch'la gh'iva un gran tiròun,
A gh gé: "Vole che ci aiuti
A purter questo pridòun?".
E Ghitan, fand finta ed gninta,
in dal tant ch'al l'aiutèva,
al caté la streda giósta
e per pòch a-n l'abrazèva.
Ma cherdánd la padrunzèina
in pericol, al cagnátt
al salté a musgher dedrê
cl'infelìz ed Ghitanátt.
E po' a s'vád ch'al gh ciapé góst
coi musgòt sèimper piò pés,
fin a quand il "latin lover"
a-n fó a tèra langh destés.
Bèin fasê come 'na mómmia,
Ghitanèin l'è tótt un zigh;
cal cagnátt avelenê
l'è stê propia un gran castigh!
Cus' in gi-v mo', i mê sgnór?
Ste Ghitan l'è un birichèin
e s'a-n gh'in va bèin gnanch óna,
a la fin la gh sta po'bèin!
______________________________
LA RUNDANÈINA
______________________________
Un tèimp, quand da la fnestra
a sé vdiva arivèr la premavéra,
come scorta d'unór la gh'iva seimper
un vól ed rundanèini inamurèdi;
inamurèdi dal sol, dl'aria, dal mand,
él sfrumblèven cuntèinti langh al zél,
cun di zigh ricamê ed cuntintázza.
Anch al poeta al s'arcurdé ed lor
quand al canté:
" Tornava una rondine al tetto...",
ma qualla i la mazén,
come a fam tótt nuèter al dè d'incô,
quand a tratám a chèlz
él blàzzi ch'a-i-am sèimper avû dintorna.
La premavéra la seguita a turnèr,
ma un po' trésta, un po' fradda
e sculurìda,
perché te, rundanèina, segh a brazátt,
té-n s'vin piò a catèr.
L'aria l'è pésa, pina spass ed calézna,
bòuna a spurchèr perfin la lus dal sol,
e al zél, la tô pésta da bal d'un èter tèimp,
l'ha pérs la musica di tô zigh sèinza fin.
Al nìi t'iv fat satta i cápp ed cà mia,
l'è dvintê un mócc' ed paia priv ed vétta,
e in un mánd che ormai a-n n'è piò al tuo,
anca tè, come la rundanèina dal poeta,
t'è cascheda tra i spin,
e forsi
te-n turnarê mai piò.
______________________________
LA LÓZLA
______________________________
Un prê che té-n sê brisa quant l'è grand,
afughê in dal négher
ed 'na nòt d'istê,
e là in èlt él strall,
ma tanti da pensèr a la fadìga
che Nòster Sgnór l'ha fat
perché él ghe stéssen tótti.
E po' in cl'òrba,
vistìda da un silèinzi
apèina rátt da un curt suspìr ed vèint,
a sèlta fóra
'na laghermèina ed lus
cla va dedzà e dedlà,
sèinza fermères mai,
come s'l'avéssa un quèl da fèr
urgèint, subét, in prèsia.
L'è la fióla piò cina
dél nòti quand l'è chèld,
la lózla, cla pòrta in gir al sô lumèin
fòrsi per dèr curàg'
a chi al gh ha sól i sô pensér
a fèregh cumpagnia.
Guardàndla, a gnarév quèsi vóia
de dmandèregh:
"Cum'è-la che t'impìi la tô lusèina?
Dróv-et un fulminànt,
o aspèt-et che 'na stralla,
ed quilli lassó in zél,
la-t dòuna la sô lus, al sô splendór?
Tè té n'al sê
ma l'éser chè in dla nòt
al gh' ha la sô importanza.
T'é come un pcòun ed vètta
cla-n vól fermères mai
e, sèinza ed tè,
forsi él zighèli
él cantaréven méno
e anch i gréll,
inspavintê da l'orba,
i-n saltaréven piò.
______________________________